محوطه تاريخي وليران در حدود ۳ کيلومتري جنوب شهرستان دماو ند
و در يک کيلومتري جنوب روستاي وليران واقع شده است
اين محوطه برروي تپه ماهورهاي ميان روستاي وليران در سمت شمال
و روستاي شلمبه در سمت جنوب ودر حاشيه شرقي رودخانه دايمي
.تار قرار دارد
در تيرماه سال جاري دانشگاه علم وصنعت بدون هيچ گونه استعلامي
از سوي سازمان ميراث فرهنگي ، صنايع دستي و گردشگري اقدام به
.عمليات خاكبرداري و تسطيح تپه ماهورهاي بخش شرقي رودخانه تار نمود
در حين خاكبرداري و تسطيح تپه ماهورها تيغه بولدزر در منطقه اي
كه در بين اهالي به قلعه "دختر" ، قلعه "سنگي" و قلعه "خدا آفرين"
معروف است آثار يك گور باستاني به همراه بقاياي قطعات فراوان
. خمره هاي بزرگ نمايان شد
با گزارش اهالي روستاي وليران موضوع از طريق دفتر ميراث
.فرهنگي ، صنايع دستي و گردشگري استان تهران منقل گرديد
متعاقبا گروهي از كارشناسان ارشد سازمان مذكور به محل اعزام
و ضمن بازديد و بررسي مقدماتي در حفره ايجاد شده به
.اشيايي از دوران تاريخي برحورد نمودند
بنابر اهميت آثار مذكور ادامه برنامه خاكبرداري متوقف و بلافاصله
برنامه كاوش اضطراري اين محوطه به سرپرستي محمدرضا نعمتي
از مرداد ماه آغاز گرديد. براساس بررسي هاي سطحي منطقه و
خاك مضطرب شده حاصل ازتسطيح عمليات خاكبرداري ،هيات كاوش
به قطعات فراواني از سفال هاي دوران تاريخي اشكاني وساساني
.برخورد نمود كه در سطح وسيعي از منطقه پراكنده بود
با توجه به كشف گور مورد اشاره ،هيات کاوش در اطراف اين گور
اقدام به كاوش هاي باستان شناختي نمود كه درنتيجه آن آثاري
از يك گورستان متعلق به دوران اشكاني و بقاياي معماري مربوط
به دوره ساساني به دست آمد. براساس شواهد و مدارك باستان شناختي
ازجمله سكه ها ،استروكا و ظروف سفالي ، مشخص گرديد كه گورستان
متعلق به اوايل دوره اشكاني (مهرداد دوم) و بقاياي معماري
.آن مربوط به اواخر دوره ساساني ( خسرو پرويز ) مي باشد
مهمترين اثر مكشوفه دوره اشكاني ،گوري دست كند است كه
به صورت زيرزميني ساخته شده وشامل يك فضاي مركزي است
كه در داخل آن شش تدفين انجام گرفته است . در ديواره هاي اطراف
صحن مركزي گور ، سه حفره ( استودان = استخوان دان ) تعبيه شده
.است. در داخل اين حفره ها استخوان هاي زيادي جمع شده است
از نفيس ترين اشيا مكشوفه داخل گور، ريتون هاي سفالي و
.يك نمونه آمفورا مي باشد كه در نوع خود بسيار جالب توجه است
بيشترين شناخت ما از دوره اشكاني حاصل كاوش هاي
باستان شناختي استكه درنواحي شرقي و غربي قلمرو امپراتوري اشكاني
صورت گرفته استو آثار اين دوره در سرزمين فعلي ايران كمتر يافت شده
و اطلاعات ما محدود است به كاوش هاي اندك باستان شناسي كه
در نقاط مختلف ايران همچون قومس ، قلعه ضحاك ، كوه خواجه
. و چند منطقه ديگر انجام گرفته است
با كشف آثار ارزشمند است يافت شده در منطقه وليران دماوند باب جديدي
در عرصه تحقيقات و پژوهش هاي باستان شناسی دوره اشكاني
گشوده شده است. آثار نفيس و کم نظير محوطه تاريخي وليران
نقطه عطفي در تحولات باستان شناسي اين دوره تاريخي محسوب مي شود
و مي تواند به عنوان حلقه ارتباطي شرق و غرب امپراتوري اشكاني نقشي
اساسي ايفا كرده و خلا اطلاعاتي مارا نسبت به اين دوره در سرزمين
فعلي ايران جبران كند بقاياي معماري محوطه تاريخي وليران نيز
شامل اتاق هاي متعددي است که در دو رديف ساخته شده و توسط
معبري از يكديگر جدا شده است متاسفانه از ارتفاع ديوارها
،مقدار اندكي باقي مانده است . مصالح به كاربرده شده شامل قلوه سنگ
خشت وچينه با ملات گل مي باشد. تجزيه و تحليل معماري
.به دست آمده نيازمند كاوش هاي بيشتر گروه كاوش مي باشد